A Pedra do Empantano

          Non é este o nome que corresponda a unha pedra particular situada na parroquia de Bembrive, como si o son a Pedra da Besta, a Pedra das Caghallas, a Pedra da Raposa ou algunha outra das que falaremos nunha vindeira ocasión.
           Unha pedra do empantano podía selo calquera pedra que cumprise unhas determinadas características; basicamente, ter unha superficie máis ou menos plana e atoparse directamente sobre o chan ou apoiada sobre outras a modo de altar. Este era o caso da que podedes ver na fotografía e que se localiza no Costal (monte do San Cibrán) por riba do Pozo da Mina, con acceso dende a derivación da pista das Valadiñas que atopamos xusto antes de cruzar a autopista do Val Miñor (AG-57).

Na actualidade xa non conserva a forma de "altar" que a informante nos refire que tiña, debido aos destrozos causados, presumiblemente, polas obras de apertura de viais que se realizaron no contorno.

           E agora imos coa historia:
           Cando uns pais tiñan unha filla que andaba cun mozo que non era do seu agrado, as máis das veces porque eles eran ricos e o rapaz pobre, encantaban á rapaza1; metíana debaixo dunha pedra e dicían: “cando esta pedra dea liño e o liño dea pano, sairás do teu empantano”.
           Pero cando o mozo era un pouco espelido, logo de escoitar agochado o que ocorría coa súa namorada, non perdía o tempo en laiarse e rapidamente cubría a pedra con terra. Botaba o liño, regábao, coidábao e cando medraba o recollía e facía o pano. E así, a rapariga saía do seu empantano.
          Noutros casos, os pais encantaban á moza en cóbrega.
          De ser así, para romper o encanto a moza tiña que subir pouco a pouco reptando e enroscándose polo corpo do namorado ata chegar ao seu peito e alí parada, na súa forma de cóbrega, darlle un bico na boca. Todo isto sen que o rapaz puidese dicir nin chío.
           Pero se cando a cóbrega lle estaba subindo, coa impresión o mozo non podía evitar que lle escapase un “ai dios mío”, dobrábaselle o encanto á moza, de xeito que en vez de 10 anos debería pasar 20 en forma de cóbrega ata recuperar o seu corpo humano2.

[1] Ou “facíanlle  un empantano”, que vén sendo a mesma cousa.

[2] Estas lendas foron recollidas á señora Olidia do San Cibrán.

 

Hai un baile no Mosteiro

     Como ben apunta Anxo no seu artigo O crime de Matamá, durante as horas de entrevistas necesarias para recuperar os nomes de cada recuncho da parroquia, houbo ocasión de que xurdise algunha lenda, refrán ou canción que, por suposto, non perdemos a ocasión de recoller.

     Algunhas das coplas, como estas recollidas á señora Preciosa do Caraxo,  fan referencia a actividades cotiás que, aínda que asociemos a territorios da Galiza máis rurais, tamén se levaban a cabo en Bembrive, como era o pastoreo do gado no monte ou a fiada, tanto de liño, como de la, da que nos fala a segunda copla:

“Cando vai ao monte co gado

espicha a vara e baila o tango”

“Nunha noite me colleron, nunha fiada de lan

nunha noite me colleron, noutra non me collerán”

Seguir lendo

O cultivo do liño en Bembrive

Se ben na actualidade a parroquia de Bembrive continúa a manter importantes trazos  de ruralidade, é evidente  que a situación presente dista considerablemente da que nos poderiamos ter atopado hai  non moitos anos, tanto a nivel de  estrutura social como paisaxística.

Os relatos das/os informantes fálannos dun territorio aproveitado ao máximo, tanto no referente ás terras de cultivo como ao monte. Este era empregado como lugar de pasto para o gado pero tamén para a obtención de toxo, carqueixa ou leña e pluma dos piñeiros.

A desaparición de moitos destes usos levou á  perda de gran parte dos coñecementos e vocabulario asociados a  eles, pero tamén  de certos cultivos  que na actualidade xa non se atopan na parroquia. Este é o caso do trigo ou o centeo, pero sobre todo do orxo e o liño.

Poucas/os informantes lembran xa a presenza do liño en Bembrive. A día de hoxe, tan só atopamos referencias ao cultivo, entre outros,  nos campos do Pumar, pertencentes ao lugar do Pazo (barrio de Xestoso). Alí o liño, sementado en leiras, era regado coa auga da presa da Veiga. Seguir lendo