O topónimo Beade

O nome da parroquia deriva dun nome persoal ou antropónimo. Desde o tempo dos romanos ata aproximadamente o século XI, foi un procedemento común denominar unha pequena explotación agrícola (as chamadas villae, xermolo de moitos dos núcleos de poboación actuais) mediante a forma do xenitivo latino do nome do seu propietario ou fundador. Por exemplo, a villa dun señor de nome Petrus ou Pedro chamábase en latín Villa Petri (‘Vila de Pedro’) ou simplemente Petri (‘de Pedro’, ‘a de Pedro’), e esa forma latina acabaría por dar, xa en galego, os topónimos Vilapedre ou Pedre.
O uso do xenitivo latino para dar nome a un lugar viña sendo unha fórmula culta e un tanto artificiosa, que seguiu usándose cando a lingua falada xa estaba moi afastada do latín e non quedaba nela nin traza da declinación latina. En Galicia son numerosísimas as aldeas, parroquias e vilas cuxas denominacións se formaron mediante ese procedemento so xenitivo dun antropónimo, o que significa que todos ou a maior parte deses núcleos de poboación tiveron orixe (ou nalgún caso foron rebautizados) no referido período do primeiro milenio. Son os chamados topónimos de posesores medievais. O nome de Beade é tamén un topónimo de posesor medieval. Procede da forma Beati, xenitivo do nome persoal Beatus (Beato ‘feliz’), e fai referencia á villa dun individuo chamado así.
Sigue lendo

A recollida de topónimos en Beade

A primeira referencia documental que conservamos da parroquia de Beade data do século XII e pertence a un escrito de delimitación dos territorios dependentes do bispado e do cabido de Tui. Non quere iso dicir que non teña Beade unha longa historia previa, Segundo testemuñan os restos arqueolóxicos, xa había poboamentos asentados nestas terras no terceiro milenio antes de Cristo e é probable que haxa que remontar a presenza humana na zona a datas moito máis antigas, no remoto paleolítico. A toponimia tamén corrobora esta idea, pois a pesar de que os máis dos nomes de lugar da parroquia de Beade teñen orixe no latín ou xa naceron en galego, hai algúns, como Babio, que proceden da lingua ou linguas faladas antes da chegada dos romanos e son, cando menos, bimilenarios.

Desde o tempo das primeiras referencias documentais da Idade Media ata hai apenas douscentos anos, o bispo de Tui exerceu señorío durante séculos sobre a parroquia, que no Antigo Réxime integraba, xunto coas de Bembrive, Bouzas, Coia e Coruxo, o territorio da xurisdición de Bouzas, onde gobernaba a autoridade eclesiástica tudense, que designaba cada tres anos un xuíz ordinario e catro rexedores. Sigue lendo

A Coia histórica ou tradicional

A Coia histórica ou tradicional

Entendemos por Coia histórica o territorio que cae dentro dos límites da vella parroquia eclesiástica de Coia antes das recentes segregacións parroquiais. Pero o matiz é máis complexo. Os nativos desa Coia histórica (e máis os das parroquias circundantes) entenden Coia como unha unidade territorial correspondida cos límites desa antiga freguesía e a maioría da poboación urbana tanto de Vigo como da propia Coia enténdena como un barrio urbano, de extensión maior que a actual microparroquia a que quedou reducida Coia, pero desde logo moito máis reducida que a Coia histórica: para a maioría desa poboación urbana Balaídos non será xa Coia, nin incluso boa parte da zona da Florida e moito menos a zona oriental da rúa Coruña pola rúa Torrecedeira ata Peniche; para un deses nativos iso segue a ser Coia (como foi de feito durante séculos).

COIA PLANO Sigue lendo

Topo Que?: obradoiro escolar sobre toponimia

O Servizo de Normalización Lingüística do Concello de Vigo leva anos traballando no proxecto de recuperación da toponimia do noso municipio. Recolleuse e publicouse xa a toponimia das parroquias de Coia, Lavadores e Beade e estase traballando, cando menos, noutras cinco parroquias máis, coa idea de abranguer todo o concello. Pero a intención non é atesourar, plasmados no papel, nomes de lugar que son auténticas xoias lingüísticas e culturais, para deixar constancia daquilo que unha vez tivemos. Non. A idea é recoller esa toponimia para non perdela, pero manténdoa viva. E para iso é preciso que estea presente na rotulación viaria, na sinalización dos transportes, que se empregue á hora de nomear parques e áreas de lecer, etc. Debe estar presente na realidade cotiá e na fala. Pero a día de hoxe, xa só as persoas de máis idade coñecen os nomes do territorio en que vivimos. Polo tanto, se queremos mudar esta realidade e acadar o obxectivo de que a nosa toponimia perdure, é imprescindible involucrar ás xeracións máis novas neste proxecto.

Seguindo esa idea, téñense realizado xa varias actividades dirixidas ao público infantil e xuvenil. As máis recentes foron os percorridos toponímicos polas parroquias de Navia e Comesaña*, precedidas dun obradoiro infantil para a elaboración dos letreiros que logo colocamos durante a ruta e, na actualidade, o obradoiro escolar “Topo Que?”. Sigue lendo