A recollida de topónimos en Beade

A primeira referencia documental que conservamos da parroquia de Beade data do século XII e pertence a un escrito de delimitación dos territorios dependentes do bispado e do cabido de Tui. Non quere iso dicir que non teña Beade unha longa historia previa, Segundo testemuñan os restos arqueolóxicos, xa había poboamentos asentados nestas terras no terceiro milenio antes de Cristo e é probable que haxa que remontar a presenza humana na zona a datas moito máis antigas, no remoto paleolítico. A toponimia tamén corrobora esta idea, pois a pesar de que os máis dos nomes de lugar da parroquia de Beade teñen orixe no latín ou xa naceron en galego, hai algúns, como Babio, que proceden da lingua ou linguas faladas antes da chegada dos romanos e son, cando menos, bimilenarios.

Desde o tempo das primeiras referencias documentais da Idade Media ata hai apenas douscentos anos, o bispo de Tui exerceu señorío durante séculos sobre a parroquia, que no Antigo Réxime integraba, xunto coas de Bembrive, Bouzas, Coia e Coruxo, o territorio da xurisdición de Bouzas, onde gobernaba a autoridade eclesiástica tudense, que designaba cada tres anos un xuíz ordinario e catro rexedores. Sigue lendo

Como foi. II Xornadas de Toponimia

Os pasados días 7 (venres) e 8 (sábado) de xuño realizáronse as II Xornadas de Toponimia, organizadas pola concellaría de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e a Área de Normalización da Universidade de Vigo. Contouse coa colaboración do Instituto de Estudos Miñoranos, a Comunidade de Montes de Zamáns e a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns.

Estas xornadas serviron para coñecer o estado do traballo de recollida da toponimia de distintas parroquias de Vigo. Escoitamos como foi o proceso, os pasos que seguiron, as dificultades que atoparon, os xeitos de conseguir a información, a documentación que consultaron, as dúbidas que lles xurdiron antes e durante o proceso…

Inaugurou as xornadas Gonzalo Navaza. Puxo de relevancia a importancia que ten a toponimia na historia e na cultura dun pobo. En palabras súas “os topónimos son a historia dun pobo”. Entre datos e anécdotas conseguiu que as persoas asistentes ás xornadas entendesen mellor o valor deste patrimonio inmaterial e que coñecesen a importancia que ten a conservación dun ben tan especial, xa que, como el mesmo dixo, Galicia é un país cunha das toponimias máis ricas do mundo (por densidade, por antigüidade, variedade… dos seus topónimos). Sigue lendo

Xornadas de toponimia: 7 e 8 de xuño

A Área de Normalización Lingüística da  Universidade de Vigo e a Concellaría de Normalización Lingüística do Concello, coa colaboración da Comunidade de Montes de Zamáns, a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns e o Instituto de Estudos Miñoranos organizamos unhas novas xornadas sobre toponimia. Xornadas para debater, coñecer, informarse sobre, achegarnos a aplicacións didácticas… e coñecer o traballo que dende estas institucións en colaboración con entidades veciñais estamos a desenvolver cara a recuperar, pór en valor e difundir a toponimia do val do Fragoso, a toponimia viguesa.

O pasado ano estas institucións xunto cos concellos de Ourense e Pontevedra coa colaboración do Concello de Redondela e o IEM, organizamos o primeiro curso para formar especialistas na recollida de toponimia.

Froito deste curso, estase a traballar na recollida de topónimos, o seu estudo e divulgación, en diversas parroquias destes concellos.

No Concello de Vigo contamos coa colaboración das comunidades de montes en man común de Cabral, Candeán, Comesaña e Zamáns, e a Entidade Menor de Bembrive.

Nestas xornadas as distintas persoas que están a facer este magnífico traballo e mais representantes das entidades informarannos do estado do seu labor e das actividades que, logo desta recollida e estudo, poden realizarse cara a divulgar todo este legado.

Grazas a esta recollida de toponimia estamos recuperando parte da nosa historia, ampliamos coñecementos sobre o noso pasado, sobre a nosa lingua, lendas, ditos, costumes… e da voz de quen viviu, recorda e está en disposición de transmitirnos estes coñecementos para tecermos todas e todos o noso futuro sen traizoarmos o pasado de noso.

Ao remate da xornada do sábado e logo de xantar no parque forestal (comida pola conta de cadaquén) haberá un roteiro guiado e acompañarannos informantes desta parroquia.

Convidámosvos a participar nestas xornadas abertas a toda a cidadanía, para o que cómpre encher a ficha de inscrición e mandala por correo electrónico a ofi.normalización@vigo.org, antes do 6 de xuño.

Entregarase diploma xustificativo da asistencia

 

A estrada das Plantas

     Seguramente moitas e moitos dos que chegades a estas páxinas tendes empregado a estrada das Plantas aínda sen saber cal era o seu nome e moito menos a orixe do mesmo.

     A coñecida como estrada das Plantas é o vial que, en dirección Norte-Sur,  atopamos case paralelo á fronteira  da parroquia de Bembrive co veciño concello de Mos. Partindo da antiga finca de Don Nicolás (na rotonda existente diante do tanatorio situado en parte nos terreos do antigo Polvorín), discorre entre A Estrada e o lugar do tío Pecho e a Pexega, pasa por riba das terras do Rorigo e logo da rotonda do Rebullón serve de división entre As Lagoas e As Lagoas Altas. Continúa por riba do Picouto e da Chan do Picouto, situados nos montes do Pouso e por riba do nacente do rego ou río de Pontecela.  Rodea pola súa parte máis alta O Costal e xusto despois da curva na que atopamos a entrada para a pista que nos leva á Fraga, condúcenos, nun pequeno desvío a man esquerda, ao campo de fútbol das Plantas. A partir de aquí iremos deixando a man dereita A Chan da Cruz, A Estrada, O Poulo Verde e A Lagoa, ata chegar á Xunqueira, onde atopamos a rotonda de accceso ao campus universitario das Lagoas-Marcosende.

     Segundo a señora Olidia, unha das nosas informantes próxima aos noventa anos e á que xa nos referimos na entrada anterior (A Pedra do Empantano), o campo de fútbol “das Plantas” e polo tanto a estrada que pasa por el, recibiron  este nome “porque os nenos da escola da Chan foron plantar alí moito” xa na época de seus pais Sigue lendo

A Pedra do Empantano

          Non é este o nome que corresponda a unha pedra particular situada na parroquia de Bembrive, como si o son a Pedra da Besta, a Pedra das Caghallas, a Pedra da Raposa ou algunha outra das que falaremos nunha vindeira ocasión.
           Unha pedra do empantano podía selo calquera pedra que cumprise unhas determinadas características; basicamente, ter unha superficie máis ou menos plana e atoparse directamente sobre o chan ou apoiada sobre outras a modo de altar. Este era o caso da que podedes ver na fotografía e que se localiza no Costal (monte do San Cibrán) por riba do Pozo da Mina, con acceso dende a derivación da pista das Valadiñas que atopamos xusto antes de cruzar a autopista do Val Miñor (AG-57).

Na actualidade xa non conserva a forma de "altar" que a informante nos refire que tiña, debido aos destrozos causados, presumiblemente, polas obras de apertura de viais que se realizaron no contorno.

           E agora imos coa historia:
           Cando uns pais tiñan unha filla que andaba cun mozo que non era do seu agrado, as máis das veces porque eles eran ricos e o rapaz pobre, encantaban á rapaza1; metíana debaixo dunha pedra e dicían: “cando esta pedra dea liño e o liño dea pano, sairás do teu empantano”.
           Pero cando o mozo era un pouco espelido, logo de escoitar agochado o que ocorría coa súa namorada, non perdía o tempo en laiarse e rapidamente cubría a pedra con terra. Botaba o liño, regábao, coidábao e cando medraba o recollía e facía o pano. E así, a rapariga saía do seu empantano.
          Noutros casos, os pais encantaban á moza en cóbrega.
          De ser así, para romper o encanto a moza tiña que subir pouco a pouco reptando e enroscándose polo corpo do namorado ata chegar ao seu peito e alí parada, na súa forma de cóbrega, darlle un bico na boca. Todo isto sen que o rapaz puidese dicir nin chío.
           Pero se cando a cóbrega lle estaba subindo, coa impresión o mozo non podía evitar que lle escapase un “ai dios mío”, dobrábaselle o encanto á moza, de xeito que en vez de 10 anos debería pasar 20 en forma de cóbrega ata recuperar o seu corpo humano2.

[1] Ou “facíanlle  un empantano”, que vén sendo a mesma cousa.

[2] Estas lendas foron recollidas á señora Olidia do San Cibrán.