A recollida de topónimos en Beade

A primeira referencia documental que conservamos da parroquia de Beade data do século XII e pertence a un escrito de delimitación dos territorios dependentes do bispado e do cabido de Tui. Non quere iso dicir que non teña Beade unha longa historia previa, Segundo testemuñan os restos arqueolóxicos, xa había poboamentos asentados nestas terras no terceiro milenio antes de Cristo e é probable que haxa que remontar a presenza humana na zona a datas moito máis antigas, no remoto paleolítico. A toponimia tamén corrobora esta idea, pois a pesar de que os máis dos nomes de lugar da parroquia de Beade teñen orixe no latín ou xa naceron en galego, hai algúns, como Babio, que proceden da lingua ou linguas faladas antes da chegada dos romanos e son, cando menos, bimilenarios.

Desde o tempo das primeiras referencias documentais da Idade Media ata hai apenas douscentos anos, o bispo de Tui exerceu señorío durante séculos sobre a parroquia, que no Antigo Réxime integraba, xunto coas de Bembrive, Bouzas, Coia e Coruxo, o territorio da xurisdición de Bouzas, onde gobernaba a autoridade eclesiástica tudense, que designaba cada tres anos un xuíz ordinario e catro rexedores. Sigue lendo

Como foi. II Xornadas de Toponimia

Os pasados días 7 (venres) e 8 (sábado) de xuño realizáronse as II Xornadas de Toponimia, organizadas pola concellaría de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e a Área de Normalización da Universidade de Vigo. Contouse coa colaboración do Instituto de Estudos Miñoranos, a Comunidade de Montes de Zamáns e a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns.

Estas xornadas serviron para coñecer o estado do traballo de recollida da toponimia de distintas parroquias de Vigo. Escoitamos como foi o proceso, os pasos que seguiron, as dificultades que atoparon, os xeitos de conseguir a información, a documentación que consultaron, as dúbidas que lles xurdiron antes e durante o proceso…

Inaugurou as xornadas Gonzalo Navaza. Puxo de relevancia a importancia que ten a toponimia na historia e na cultura dun pobo. En palabras súas “os topónimos son a historia dun pobo”. Entre datos e anécdotas conseguiu que as persoas asistentes ás xornadas entendesen mellor o valor deste patrimonio inmaterial e que coñecesen a importancia que ten a conservación dun ben tan especial, xa que, como el mesmo dixo, Galicia é un país cunha das toponimias máis ricas do mundo (por densidade, por antigüidade, variedade… dos seus topónimos). Sigue lendo

Xornadas de toponimia: 7 e 8 de xuño

A Área de Normalización Lingüística da  Universidade de Vigo e a Concellaría de Normalización Lingüística do Concello, coa colaboración da Comunidade de Montes de Zamáns, a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns e o Instituto de Estudos Miñoranos organizamos unhas novas xornadas sobre toponimia. Xornadas para debater, coñecer, informarse sobre, achegarnos a aplicacións didácticas… e coñecer o traballo que dende estas institucións en colaboración con entidades veciñais estamos a desenvolver cara a recuperar, pór en valor e difundir a toponimia do val do Fragoso, a toponimia viguesa.

O pasado ano estas institucións xunto cos concellos de Ourense e Pontevedra coa colaboración do Concello de Redondela e o IEM, organizamos o primeiro curso para formar especialistas na recollida de toponimia.

Froito deste curso, estase a traballar na recollida de topónimos, o seu estudo e divulgación, en diversas parroquias destes concellos.

No Concello de Vigo contamos coa colaboración das comunidades de montes en man común de Cabral, Candeán, Comesaña e Zamáns, e a Entidade Menor de Bembrive.

Nestas xornadas as distintas persoas que están a facer este magnífico traballo e mais representantes das entidades informarannos do estado do seu labor e das actividades que, logo desta recollida e estudo, poden realizarse cara a divulgar todo este legado.

Grazas a esta recollida de toponimia estamos recuperando parte da nosa historia, ampliamos coñecementos sobre o noso pasado, sobre a nosa lingua, lendas, ditos, costumes… e da voz de quen viviu, recorda e está en disposición de transmitirnos estes coñecementos para tecermos todas e todos o noso futuro sen traizoarmos o pasado de noso.

Ao remate da xornada do sábado e logo de xantar no parque forestal (comida pola conta de cadaquén) haberá un roteiro guiado e acompañarannos informantes desta parroquia.

Convidámosvos a participar nestas xornadas abertas a toda a cidadanía, para o que cómpre encher a ficha de inscrición e mandala por correo electrónico a ofi.normalización@vigo.org, antes do 6 de xuño.

Entregarase diploma xustificativo da asistencia

 

Doce… coma a nosa fala!

Alsina, Amparo, Ana Beatriz, Ángeles, Carmen, Emilia, Encarna, Gloria, Isabel, Jacobo, Lola, Marisa, Orisia, Remedios, Susana e Teresa forman o grupo que participa no Curso de auga doce[1] promovido pola Concellería de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e que ten lugar durante varias semanas –os luns– na Asociación Veciñal Doutor Fleming. Case todas mulleres, polo tanto, todas con idades entre os 49 e os 84 anos; Jacobo, o único representante masculino, está por debaixo desa idade. A todo este grupo de dezaseis persoas dedico este artigo, xa que elas e el son as súas actrices e actor principais.

E o lector estará pensando arestora: pero que carallo é iso do Curso de auga doce?  Simplemente, un xeito de compartir e de poñer en común o galego que cadaquén fala. Así, tomando como escusa o elemento natural da auga, neste caso auga doce e non salgada (materia doutro curso paralelo a este), os dezasete percorremos con entusiasmo e curiosidade a lingua de noso: o léxico, os refráns, as frases feitas, as adiviñas, as cancións, as lendas, a microtoponimia, etc. A auga é só o fío do nobelo que nos guía, tal como Ariadna a Teseo no labirinto, para sentirmos e acariñarmos a nosa lingua. Coñecémola, falámola, agarimámola, facémola saír de alá dentro, lembrámola como a lingua que falabamos coa familia e coa que xogabamos na aldea, ou como aquela que reprimiamos na escola (si, sucedeu de verdade e non foi unha fabulación, e así o relatan unha boa parte das asistentes ao curso, mulleres fachendosas da súa lingua). Convertémolo en presente e en futuro porque o galego non liscou nin se esvaeu da memoria! Só cómpre abrirlle a porta e deixalo voar libre coma os paxaros!

O galego soa melodioso e impregna a sala cada vez que alguén intervén na sesión –a maioría, como dixen, xente maior que se trasladou a Vigo desde Ourense, Lugo, A Coruña ou Pontevedra para acadar un mellor futuro–. O seu galego soa a río, a fervenza, a cachón, a ballón, a rego, a regueiro, a regato, a codeso, a carqueixa, a piorno, a bouza, a braña, a laxe, a seixo, a pasto, a veiga, a outeiro, a xoaniña, a vacaloura, a lesma, a chuvia, a poalla, a amieiro, a salgueiro, a pontella, a muíño, a mouros… Unha delicia. Sigue lendo

As casas da Fonte Escura

Cando pescudaba sobre a toponimia de distintos lugares, antes de comezar este traballo, preguntaba polas voces que nomean o medio físico: os nomes das regueiras e dos altos, dos outeiros e das costas, das chans e dos arroios… Será porque a cabra sempre tira ao monte. Tamén preguntaba pola paisaxe cultural, actual ou prehistórica, aínda que en maior ou menor medida toda a terra foi modificada pola intervención humana nun proceso milenario de xeracións e xeracións. Sen embargo, endexamais se me pasara pola cabeza inquirir polos nomes das casas. É curioso, pero dentro do meu universo toponímico as casas non tiñan nome. Sigue lendo