O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (II)

Vén de O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (I)

E el era que se era unha parroquia onde un día moraron os mouros, ou iso é o que reflicten certos topónimos da parroquia de Zamáns. Seica ninguén os viu nin tocou, pero, segundo o imaxinario dos zamaneses máis vellos, estiveron ou habitaron estas terras, e por iso deron nome a elementos naturais, como pedras ou minas.

A presenza mítica destes seres insírese na rica tradición galega de lendas protagonizadas polos mouros, formando parte do patrimonio inmaterial de noso, ao igual que os topónimos. Agora ben, na actualidade, a permanencia destas lendas, mantidas grazas á transmisión oral interxeracional, vese ameazada; os pais non lles relatan aos fillos lendas ou contos de noso, nin os avós aos netos, en gran medida porque os novos xa non teñen as mesmas referencias sociais e espaciais que os vellos: non van coas vacas ao monte, o seu universo constitúeno as redes sociais ou os infinitos aparellos tecnolóxicos. Seguir lendo

O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (I)

Pedra, que procede da palabra latina PĕTRA (‘rocha, pedra’), é un dos substantivos comúns máis frecuente entre os nomes de lugar de Galicia. Na parroquia de Zamáns, a presenza deste elemento natural na paisaxe é unha constante: paredes ou marcos de pedra que serven para deslindar os terreos, camiños de pedra[1], a pedra que servía de paso nas pontellas e pontes –como na Pontella do Muíño do Vento sobre O Río da Freixa–, os portelos de pedra para impedir o paso dos animais, os peiraos de pedra nos cursos de auga, as casas de pedra, os cruceiros e cruces de pedra, ou os outeiros, pequena elevación de terreo que en moitos casos se culmina cun montículo de pedras, como é o caso do Outeiro do Viso, na Chan de Ghaliñeiro (así, con gheada, tal e como din os veciños e veciñas de Zamáns).

Algúns dos nomes de lugar que inclúen a voz pedra individualizan unha pedra que, por algunha razón, destaca ou destacaba sobre a paisaxe. En Zamáns, estes nomes son relativamente frecuentes porque formaban parte do universo vital que rodeaba os informantes. Cando eles eran rapaces e raparigas, tiñan que botar horas e horas pastoreando as vacas, bois e ovellas no monte, e alí, ao seu carón, estas pedras eran as testemuñas caladas dos seus xogos e da vinculación que mantiñan con ese espazo natural. Seguir lendo