Doce… coma a nosa fala!

Alsina, Amparo, Ana Beatriz, Ángeles, Carmen, Emilia, Encarna, Gloria, Isabel, Jacobo, Lola, Marisa, Orisia, Remedios, Susana e Teresa forman o grupo que participa no Curso de auga doce[1] promovido pola Concellería de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e que ten lugar durante varias semanas –os luns– na Asociación Veciñal Doutor Fleming. Case todas mulleres, polo tanto, todas con idades entre os 49 e os 84 anos; Jacobo, o único representante masculino, está por debaixo desa idade. A todo este grupo de dezaseis persoas dedico este artigo, xa que elas e el son as súas actrices e actor principais.

E o lector estará pensando arestora: pero que carallo é iso do Curso de auga doce?  Simplemente, un xeito de compartir e de poñer en común o galego que cadaquén fala. Así, tomando como escusa o elemento natural da auga, neste caso auga doce e non salgada (materia doutro curso paralelo a este), os dezasete percorremos con entusiasmo e curiosidade a lingua de noso: o léxico, os refráns, as frases feitas, as adiviñas, as cancións, as lendas, a microtoponimia, etc. A auga é só o fío do nobelo que nos guía, tal como Ariadna a Teseo no labirinto, para sentirmos e acariñarmos a nosa lingua. Coñecémola, falámola, agarimámola, facémola saír de alá dentro, lembrámola como a lingua que falabamos coa familia e coa que xogabamos na aldea, ou como aquela que reprimiamos na escola (si, sucedeu de verdade e non foi unha fabulación, e así o relatan unha boa parte das asistentes ao curso, mulleres fachendosas da súa lingua). Convertémolo en presente e en futuro porque o galego non liscou nin se esvaeu da memoria! Só cómpre abrirlle a porta e deixalo voar libre coma os paxaros!

O galego soa melodioso e impregna a sala cada vez que alguén intervén na sesión –a maioría, como dixen, xente maior que se trasladou a Vigo desde Ourense, Lugo, A Coruña ou Pontevedra para acadar un mellor futuro–. O seu galego soa a río, a fervenza, a cachón, a ballón, a rego, a regueiro, a regato, a codeso, a carqueixa, a piorno, a bouza, a braña, a laxe, a seixo, a pasto, a veiga, a outeiro, a xoaniña, a vacaloura, a lesma, a chuvia, a poalla, a amieiro, a salgueiro, a pontella, a muíño, a mouros… Unha delicia. Seguir lendo

Chamadouro

Depois de ler o post de Alberte sobre a voz chamadeiro en Xeve[1], andaba eu na procura da súa pegada en Zamáns. Tardei en escoitala, pero por fin aí estaba, só era preciso que os informantes deixasen fluír a riqueza lexical. Agora ben, na miña terra a forma usada é chamadouro, con ditongo –ou–, do mesmo xeito que temos lavadouro ou vasoura, en consonancia coa forma empregada no resto do Val do Fragoso e tamén maioritariamente en Portugal[2], tal e como explica Iván Sestay[3]:

“Repárese, por último, na forma Lavadouro, radicalmente fragosiña, diverxente do galego xeral lavadoiro. En terras de Vigo dise lavadouro ‘lavadoiro’, petouro ‘peteiro das aves’, vasoura ‘vasoira feita de xestas ou rusco’, postouro ‘lugar onde se poñen as chaves’, corredoura ‘corredoira’ etc., etc., etc. Igual que nunha pequena zona do sur de Galicia como o Val Miñor, o Morrazo, a Louriña, o Baixo Miño (cos vales de Tebra, Tamuxe, Forcadela e O Rosal, e as terras ribeiregas de Oia e mais da Guarda), tamén na terra de Entenza e maila de Sobroso e gran parte do Condado ata polo menos o val de Tiela, onde anotei vasoura, xa non na Paradanta nin en Mañó de Redondela nin no val de Borbén –polo menos na súa parte alta–, onde xa se escoita lavadoiro, vasoira, etc. (tamén a terminación -ouro é a máis común en Portugal)”.

Seguir lendo