A recollida de topónimos en Beade

A primeira referencia documental que conservamos da parroquia de Beade data do século XII e pertence a un escrito de delimitación dos territorios dependentes do bispado e do cabido de Tui. Non quere iso dicir que non teña Beade unha longa historia previa, Segundo testemuñan os restos arqueolóxicos, xa había poboamentos asentados nestas terras no terceiro milenio antes de Cristo e é probable que haxa que remontar a presenza humana na zona a datas moito máis antigas, no remoto paleolítico. A toponimia tamén corrobora esta idea, pois a pesar de que os máis dos nomes de lugar da parroquia de Beade teñen orixe no latín ou xa naceron en galego, hai algúns, como Babio, que proceden da lingua ou linguas faladas antes da chegada dos romanos e son, cando menos, bimilenarios.

Desde o tempo das primeiras referencias documentais da Idade Media ata hai apenas douscentos anos, o bispo de Tui exerceu señorío durante séculos sobre a parroquia, que no Antigo Réxime integraba, xunto coas de Bembrive, Bouzas, Coia e Coruxo, o territorio da xurisdición de Bouzas, onde gobernaba a autoridade eclesiástica tudense, que designaba cada tres anos un xuíz ordinario e catro rexedores. Seguir lendo

Recuperando nomes “de toda a vida”

Queriamos recuperar para este blog vellos artigos, que non por vellos están de menor actualidade, da revista que editaba o SNL, “Lingua viva”. O artigo que vos presentamos hoxe foi publicado no número 49 da revista (2º trimestre de 2010).

Recuperando nomes "de toda a vida"

Páxina da revista "Lingua Viva" núm. 49

Hai uns días, recibimos no SNL unha solicitude dunha veciña dunha parroquia viguesa, na que pedía que a un camiño que non tiña nome de seu no rueiro vigués se lle puxese A LATIÑA, o “nome de toda a vida”.

Cantos nomes de toda a vida están a piques de desaparecer, por non se recuperaren para os rueiros oficiais e pór no seu lugar nomes de persoeiros, batallas, datas sinaladas, países, cidades… Non é que rexeitemos a homenaxe a unha bióloga, a un artista, a unha data sinalada… mais cremos que hai outras formas de facer visible e de que permanecer na memoria colectiva eses persoeiros, esas datas, cidades, países… Seguir lendo

O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (II)

Vén de O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (I)

E el era que se era unha parroquia onde un día moraron os mouros, ou iso é o que reflicten certos topónimos da parroquia de Zamáns. Seica ninguén os viu nin tocou, pero, segundo o imaxinario dos zamaneses máis vellos, estiveron ou habitaron estas terras, e por iso deron nome a elementos naturais, como pedras ou minas.

A presenza mítica destes seres insírese na rica tradición galega de lendas protagonizadas polos mouros, formando parte do patrimonio inmaterial de noso, ao igual que os topónimos. Agora ben, na actualidade, a permanencia destas lendas, mantidas grazas á transmisión oral interxeracional, vese ameazada; os pais non lles relatan aos fillos lendas ou contos de noso, nin os avós aos netos, en gran medida porque os novos xa non teñen as mesmas referencias sociais e espaciais que os vellos: non van coas vacas ao monte, o seu universo constitúeno as redes sociais ou os infinitos aparellos tecnolóxicos. Seguir lendo

O substantivo común “pedra” nos topónimos de Zamáns (I)

Pedra, que procede da palabra latina PĕTRA (‘rocha, pedra’), é un dos substantivos comúns máis frecuente entre os nomes de lugar de Galicia. Na parroquia de Zamáns, a presenza deste elemento natural na paisaxe é unha constante: paredes ou marcos de pedra que serven para deslindar os terreos, camiños de pedra[1], a pedra que servía de paso nas pontellas e pontes –como na Pontella do Muíño do Vento sobre O Río da Freixa–, os portelos de pedra para impedir o paso dos animais, os peiraos de pedra nos cursos de auga, as casas de pedra, os cruceiros e cruces de pedra, ou os outeiros, pequena elevación de terreo que en moitos casos se culmina cun montículo de pedras, como é o caso do Outeiro do Viso, na Chan de Ghaliñeiro (así, con gheada, tal e como din os veciños e veciñas de Zamáns).

Algúns dos nomes de lugar que inclúen a voz pedra individualizan unha pedra que, por algunha razón, destaca ou destacaba sobre a paisaxe. En Zamáns, estes nomes son relativamente frecuentes porque formaban parte do universo vital que rodeaba os informantes. Cando eles eran rapaces e raparigas, tiñan que botar horas e horas pastoreando as vacas, bois e ovellas no monte, e alí, ao seu carón, estas pedras eran as testemuñas caladas dos seus xogos e da vinculación que mantiñan con ese espazo natural. Seguir lendo