A recollida de topónimos en Beade

A primeira referencia documental que conservamos da parroquia de Beade data do século XII e pertence a un escrito de delimitación dos territorios dependentes do bispado e do cabido de Tui. Non quere iso dicir que non teña Beade unha longa historia previa, Segundo testemuñan os restos arqueolóxicos, xa había poboamentos asentados nestas terras no terceiro milenio antes de Cristo e é probable que haxa que remontar a presenza humana na zona a datas moito máis antigas, no remoto paleolítico. A toponimia tamén corrobora esta idea, pois a pesar de que os máis dos nomes de lugar da parroquia de Beade teñen orixe no latín ou xa naceron en galego, hai algúns, como Babio, que proceden da lingua ou linguas faladas antes da chegada dos romanos e son, cando menos, bimilenarios.

Desde o tempo das primeiras referencias documentais da Idade Media ata hai apenas douscentos anos, o bispo de Tui exerceu señorío durante séculos sobre a parroquia, que no Antigo Réxime integraba, xunto coas de Bembrive, Bouzas, Coia e Coruxo, o territorio da xurisdición de Bouzas, onde gobernaba a autoridade eclesiástica tudense, que designaba cada tres anos un xuíz ordinario e catro rexedores. Sigue lendo

Como foi. II Xornadas de Toponimia

Os pasados días 7 (venres) e 8 (sábado) de xuño realizáronse as II Xornadas de Toponimia, organizadas pola concellaría de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e a Área de Normalización da Universidade de Vigo. Contouse coa colaboración do Instituto de Estudos Miñoranos, a Comunidade de Montes de Zamáns e a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns.

Estas xornadas serviron para coñecer o estado do traballo de recollida da toponimia de distintas parroquias de Vigo. Escoitamos como foi o proceso, os pasos que seguiron, as dificultades que atoparon, os xeitos de conseguir a información, a documentación que consultaron, as dúbidas que lles xurdiron antes e durante o proceso…

Inaugurou as xornadas Gonzalo Navaza. Puxo de relevancia a importancia que ten a toponimia na historia e na cultura dun pobo. En palabras súas “os topónimos son a historia dun pobo”. Entre datos e anécdotas conseguiu que as persoas asistentes ás xornadas entendesen mellor o valor deste patrimonio inmaterial e que coñecesen a importancia que ten a conservación dun ben tan especial, xa que, como el mesmo dixo, Galicia é un país cunha das toponimias máis ricas do mundo (por densidade, por antigüidade, variedade… dos seus topónimos). Sigue lendo

Xornadas de toponimia: 7 e 8 de xuño

A Área de Normalización Lingüística da  Universidade de Vigo e a Concellaría de Normalización Lingüística do Concello, coa colaboración da Comunidade de Montes de Zamáns, a Asociación Veciñal San Mamede de Zamáns e o Instituto de Estudos Miñoranos organizamos unhas novas xornadas sobre toponimia. Xornadas para debater, coñecer, informarse sobre, achegarnos a aplicacións didácticas… e coñecer o traballo que dende estas institucións en colaboración con entidades veciñais estamos a desenvolver cara a recuperar, pór en valor e difundir a toponimia do val do Fragoso, a toponimia viguesa.

O pasado ano estas institucións xunto cos concellos de Ourense e Pontevedra coa colaboración do Concello de Redondela e o IEM, organizamos o primeiro curso para formar especialistas na recollida de toponimia.

Froito deste curso, estase a traballar na recollida de topónimos, o seu estudo e divulgación, en diversas parroquias destes concellos.

No Concello de Vigo contamos coa colaboración das comunidades de montes en man común de Cabral, Candeán, Comesaña e Zamáns, e a Entidade Menor de Bembrive.

Nestas xornadas as distintas persoas que están a facer este magnífico traballo e mais representantes das entidades informarannos do estado do seu labor e das actividades que, logo desta recollida e estudo, poden realizarse cara a divulgar todo este legado.

Grazas a esta recollida de toponimia estamos recuperando parte da nosa historia, ampliamos coñecementos sobre o noso pasado, sobre a nosa lingua, lendas, ditos, costumes… e da voz de quen viviu, recorda e está en disposición de transmitirnos estes coñecementos para tecermos todas e todos o noso futuro sen traizoarmos o pasado de noso.

Ao remate da xornada do sábado e logo de xantar no parque forestal (comida pola conta de cadaquén) haberá un roteiro guiado e acompañarannos informantes desta parroquia.

Convidámosvos a participar nestas xornadas abertas a toda a cidadanía, para o que cómpre encher a ficha de inscrición e mandala por correo electrónico a ofi.normalización@vigo.org, antes do 6 de xuño.

Entregarase diploma xustificativo da asistencia

 

O Tardo

O tardo na carballeira

A historia que vou relatar vén a conto da interesante información recollida por Bea en Zamáns, publicada neste mesmo blog, que trata das trasnadas que facía o tardo na desaparecida carballeira de Nespereira. O estrondo das pólas dos carballos a crebaren, rasgando o silencio da noite, lémbrame moito outro caso semellante que me contaron dúas mulleres maiores da parroquia de Chandebrito (Nigrán) hai 17 anos.

Contábanme estas mullleres que, nunha ocasión, unhas mozas da parroquia de Chandebrito ían traballar ao xornal. Saíron cando aínda era noite, dirixíndose á Tomada do Ferreiro, propiedade dun veciño de Coruxo. Para chegar a esta propiedade forestal debían atravesar unha carballeira que naquel tempo existía na Regueira do Corvo, no límite entre as parroquias de Chandebrito e Coruxo. De maneira repentina, e mentres atravesaban a carballeira, as rapazas escoitaron como os carballos comezaban a caír un tras outro, provocando un enorme estrondo naquel monte. Naquel momento non sopraba vento nengún. As asustadas rapazas botaron a correr e non pararon mentres non chegaron a Chandebrito. Xa a salvo, relatáronlles aos seus pais o que acababa de suceder.

Logo de romper o día as rapazas volveron á carballeira, acompañadas desta vez polos seus maiores. Querían examinar os destrozos provocados por tan extraño fenómeno. Mais, como en Zamáns, non puideron apreciar efecto algún na carballeira: os carballos estaban todos eles en pé e sen danos aparentes, tal e como os recordaban. Entenderon entón que aquilo fora cousa do demo burlón, como chamaban ao tardo en Chandebrito. En Coruxo, Oia, Saiáns e Comesaña, este ser era coñecido como o tártalo. Sigue lendo

Nespereira: unha carballeira, un muíño e un camiño

Carballeira de Nespereira, carballeira derramada,                                                   nesta carballeiriña perdín a miña navalla,                                                                   perdín a miña navalla, perdina, quedei sen ela,                                                   carballeira de Nespereira, carballeira derramada.

Cántame esta cantiga unha das informantes, Laura Costas, e ademais cóntame que na Carballeira de Nespereira habitaba o tardo e, cando as mulleres e homes se achegaban a ela, liscaban de alí a lume de carozo porque o tardo andaba a derramar as pólas dos carballos e escoitábase un grande estrondo.

A Carballeira de Nespereira estaba situada nos Cochos, no barrio de Marcosende, exactamente entre os actuais números 170 e 176 do que se coñece como Estrada de Zamáns, a PO-331 que vai do Porriño a Gondomar. Se ben hai veciños que lembran vagamente que esta carballeira se prolongaba tamén polos terreos de riba da estrada, tamén denominados Os Cochos. Os carballos paseniño fóronse cortando e tamén, aos poucos, minando os terreos para convertelos en labradío e plantar millo. Sigue lendo